NIK pozytywnie o prywatyzacji FSO

22 stycznia w sali kominkowej NIK w Warszawie odbyła się konferencja prasowa, podczas której przedstawiono informację o wynikach kontroli przekształceń własnościowych Fabryki Samochodów Osobowych w Warszawie (2000-2006).
Najwyższa Izba Kontroli, mimo stwierdzonych uchybień, pozytywnie ocenia działania Ministra Gospodarki, Ministra Skarbu Państwa i Ministra Finansów, podejmowane w celu rozwiązania Umowy Wspólnego Przedsięwzięcia z Daewoo, działania restrukturyzacyjne wobec byłej FSO (i jej następców prawnych), a także wybór nowego inwestora dla FSO SA.

Zawarcie Umowy Wspólnego Przedsięwzięcia z Daewoo w 1996 r. a także jej rozwiązanie w 2003 r. oraz ponowna prywatyzacja z udziałem Zaporoskiej Fabryki Budowy Samochodów w 2005 r. były słusznymi w ocenie NIK działaniami ratunkowymi przed upadłością byłej FSO.

Daewoo ogłosiło w 2001 r. upadłość i nie było w stanie zrealizować zobowiązań inwestycyjnych. Wobec zaistniałej sytuacji NIK oceniła, że wypracowana w ramach Zespołu Międzyresortowego przez reprezentantów Ministerstwa Skarbu Państwa, Ministerstwa Gospodarki i Ministerstwa Finansów decyzja o rozwiązaniu współpracy z Daewoo była uzasadniona.

Poprzedziło ją rozliczenie zobowiązań Daewoo wynikających z Umowy Wspólnego Przedsięwzięcia z 1996 r. dokonane na zlecenie Ministra Skarbu Państwa w 2001 r., tj. jeszcze przed upływem umownego terminu rozliczenia. To wcześniejsze rozliczenie przez MSP zobowiązań inwestorskich było zgodne z wnioskiem NIK sformułowanym po kontroli w 2001 roku i pozwoliło na określenie podstaw negocjacji z Daewoo warunków rozwiązania współpracy.

NIK zwraca uwagę, że pozycja Skarbu Państwa w negocjacjach z Daewoo osłabiona była ze względu na wskazywane w poprzednich kontrolach NIK niekorzystne dla Skarbu Państwa postanowienia Umowy Wspólnego Przedsięwzięcia odnośnie zasad i terminów ostatecznego rozliczenia zobowiązań. Pozycję koncernu Daewoo w negocjacjach wzmacniał natomiast fakt, że FSO nie mogłaby dalej funkcjonować bez wykorzystywania znaków towarowych należących do Daewoo.

Zawarte przez Skarb Państwa w grudniu 2003 r. porozumienie z Daewoo i bankami otwierało drogę do restrukturyzacji spółki i pozwalało na czasowe kontynuowanie produkcji oraz poszukiwanie dla niej nowego inwestora.

Dzięki porozumieniu Skarb Państwa odzyskał kontrolę nad spółką, bowiem reprezentanci Daewoo zrezygnowali z prawa głosu na Walnych Zgromadzeniach Akcjonariuszy. Daewoo zgodziło się ponadto na dalsze używanie znaków towarowych przez FSO i na rezygnację przez Daewoo z wierzytelności wobec FSO w zamian za objęcie akcji w podwyższonym kapitale. Skarb Państwa zrezygnował z dochodzenia roszczeń za niewykonanie Umowy Wspólnego Przedsięwzięcia w zamian za przekazanie przez Daewoo akcji FSO.

Procesy przekształceń własnościowych i restrukturyzacji FSO i jej następców prawnych były możliwe dzięki wsparciu Ministra Finansów.

Już przy zawieraniu Umowy Wspólnego Przedsięwzięcia z Daewoo w 1996 r. Minister Finansów odroczył zapłatę przez FSO podatku dochodowego, w kwocie około 251 mln zł, z zastrzeżeniem, że w przypadku niewykonania zobowiązań prywatyzacyjnych podatek zostanie wyegzekwowany wraz z odsetkami. Decyzja Ministra Finansów z 2003 r. o wygaszeniu tego zobowiązania (wraz z odsetkami wynosiło ono już około 635 mln zł) w zamian za akcje FSO SA, jakie Daewoo miało przekazać Skarbowi Państwa, umożliwiła restrukturyzację FSO i jej dalsze funkcjonowanie. Wobec poważnych wątpliwości co do możliwości wyegzekwowania zobowiązania od upadającej FSO oraz mając na uwadze, że był to istotny argument SP w trakcie negocjacji z Daewoo, NIK oceniła, że odroczenie, a następnie wygaszenie zobowiązania było uzasadnione.

Podobnie, jako wspierającą proces restrukturyzacji, NIK oceniła decyzję Ministra Finansów o odstąpieniu od poboru podatku od dochodów banków, które do 31 lipca 2003 r. udzieliły Daewoo-FSO kredytów i pożyczek. Dzięki tej decyzji banki wyraziły zgodę na wstrzymanie postępowań egzekucyjnych, nienaliczanie odsetek i niewystępowanie z wnioskiem o upadłość FSO.

Dla dalszej działalności FSO po odzyskaniu nad nią kontroli przez Skarb Państwa była niezbędna pomoc publiczna. Udzielenie FSO SA przez Ministra Skarbu Państwa pomocy publicznej w wysokości około 53 mln zł (w przeliczeniu na EDN) było według NIK zasadne, stanowiło bowiem osłonę socjalną dla zwalnianych pracowników i umożliwiło kontynuację działalności FSO do momentu sprzedaży jej akcji nowemu inwestorowi.

Sprzedaż akcji FSO Zaporoskiej Fabryce Budowy Samochodów stanowiących łącznie 20% kapitału oraz reprezentujących 84% głosów na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy (umowa z 30 czerwca 2005 r.), otworzyła FSO nowe rynki, a tym samym umożliwiła kontynuację działalności. NIK nie kwestionowała symbolicznej ceny akcji FSO SA, wynoszącej 100 zł, ze względu ujemną wartość Spółki.

W umowie sprzedaży akcji inwestor zobowiązał się ponadto m.in. do:
- utrzymania produkcji samochodów oraz wprowadzenia nowych modeli w ilościach: 2005 r. – 42,5 tys., w 2006 r. – 75,0 tys., w 2007 r. – 115,0 tys., w 2008 r. – 139,0 tys. oraz w 2009 r. – 155,0 tys.;
- utrzymania miejsc pracy w spółce do roku 2009 na poziomie 2 200 pracowników.

Kontrola wykazała, że zobowiązania inwestycyjne są realizowane.

Stwierdzone w kontroli nieprawidłowości polegające na:
- niekonkurencyjnym trybie udzielenia dwóch zamówień na doradztwo w MSP,
- uchybień w dokumentacji w MF,
- nieprzekazywaniu Prezesowi RM sprawozdań z niektórych posiedzeń Zespołu Międzyresortowego, nie miały wpływu na efekty przekształceń własnościowych FSO. Ustalenia kontroli, podobnie jak ustalenia dwóch poprzednich kontroli (przeprowadzonych w latach 1997/98 i w 2001 r.) wskazują, że przekształcenia własnościowe byłej FSO odbywały się w sytuacji zagrożenia jej dalszego istnienia, spowodowanego niekorzystnymi wynikami ekonomicznymi, a działania organów rządowych nakierowane były słusznie według NIK na uchronienie tego podmiotu gospodarczego przed upadłością.